© Ռամինա Մուրշուդովա
Զեմֆիրա Աբասովայի կողմից
Ես ծնվել եմ Վարդենիսում 1984-ին, իսկ 4 տարի անց իմ ամբողջ ընտանիքը, ինչպես նաև բարեկամներս ստիպված էին լքել Հայաստանը` զանգվածային տեղահանումների պատճառով փախուստի դիմելով Ադրբեջան: Ես չորս տարեկան էի, երբ լքեցի Հայաստանը, սակայն երբ հետադարձ հայացք եմ ուղղում` չգիտեմ` արդյոք բախտավորություն էր, թե ոչ, քանի որ չեմ կարող մտաբերել անցյալում թողածս: Բայց հիշում եմ մեր տունը, այգին, խաղահրապարակը, ընկերներիս, խնձորենիս և աքաղաղին, որին շատ էի սիրում:
Ադրբեջան ժամանելուց հետո ես երազում էի մեր տան մասին և քայլել մեր գյուղի ավերակների միջով: Որոշակի պահի, ինչևէ, ամեն ինչ գունազրկվեց: Չնայած այս ամենին, ընտանիքս երբեք չհուսալքվեց, որ մի օր վերադառնալու ենք տուն: Մենք հավատում ենք, որ երկու հարևան, որոնք դարերով ապրել են միասին, կրկին կմիավորվեն, եթե նույնիսկ չարքը երբեք չլքի նրանց և միշտ ատելություն շշնջա նրանց ականջին:
Ադրբեջանում տարիներ շարունակ առանձնացնում էինք մեզ տեղական մշակույթից ` չկարողանալով վերադառնալ մեր էթնիկ արմատներին: Դա ավելի էր բարդանում, քանի որ ընկալվում էինք որպես օտար: Արդյունքում, Հայաստանից եկած ադրբեջանցիները առանձնացան և համախմբվեցին` որպես մեկ ամբողջություն: Մեր հանդեպ խտրականությունը ամենուր էր. իմ հաճախած մանկապարտեզում, տարրական դպրոցում և նույնիսկ` հասարակական կյանքում:
Տեղացի ադրբեջանցիները ստիպեցին մեծ կարծել, թե մենք ուրիշ ենք` չնայած նույն արյունն ու էթնիկ արմատներն ունենք: Ես հասակ առա` լսելով` ես Հայաստանից եմ, ինչը նշանակում էր, որ ես ինձ միշտ նույնականացնում եմ հայաստանցի ադրբեջանցիների հետ, ինչը, մեր ըմբռնումով, ադրբեջանական հասարակությունում միշտ ընդունվում էր որպես մի աստիճան ցածր:
Որոշ ժամանակ անց սկսեցի կարդալ ավելին այս կոնֆլիկտի մասին` վերլուծելով այն, հարցնելով բոլորի կարծիքները` ավելի լայն պատկերը ստանալու համար: 2009-ին մեկնեցի ԱՄՆ` Էդմունդ Մասկիի անվան կրթաթոշակի շնորհիվ` շարունակելու ուսումս կոնֆլիկտի տրանսֆորմացիայի ոլորտում: Միևնույն ժամանակ նաև սկսեցի մասնակցել այս կոնֆլիկտին առնչվող տարբեր միջոցառումների` մոդելավորումներն ու գիտաժողովները ներառյալ:
Առաջին անգամ հայերի հանդիպելիս իմ զբացմունքները ալեկոծվեցին: Ես շատերի հետ ընկերացա, բացեիբաց խոսեցի նրանց հետ և ծանոթացա նրանք հայեցակետերին: Դրանից հետո ամեն անգամ երբ փողոցում կամ հասարակական հանդիպումների ժամանակ հայ եմ տեսնում, ինչ-որ անտեսանելի կապվածություն եմ զգում նրանց և իմ ծննդավայրի հանդեպ` անտեսելով այն փաստը, որ «նրանք պետք է իմ թշնամիները լինեն». Սա «լավի» իշխանությունն է «չարի» նկատմամբ,որը մենք անտեսել ենք երկար ժամանակ:
Այս պատերազմը ինձ խաղաղարար դարձրեց` չնայած ես նորեկ եմ այս ոլորտում: Իմ պայքարն ավելի բարդ է, քանի որ մի կողմից պետք է օգնեմ կոնֆլիկտի մեջ գտնվողներին, մյուս կողմից` ինքս ինձ:
